ચોમાસે અજમો,લસણ ભલા
પણ બારે માસ ત્રિફલા ભલા

ખાય જે બાજરી ના રોટલા અને મૂળા ના પાન
શાકાઆહારને લીધે, તે ઘરડા પણ થાય જવાન.

રોટલા, કઠોળ અને ભાજી,તે ખાનારની તબીઅત તાજી,
મૂળો, મોગરી, ગાજર ને બોર, જે ખાય રાતે તે રહે ન રાજી.

હિંગ, મરચું અને આમલી, સોપારી અને તેલ,
શોખ હોય તો પણ, સ્વાસ્થ્ય માટે પાંચે વસ્તુ મેલ.

આદુ રસ ને મધ મેળવી,ચાટે જો પરમ ચતુર,
શ્વાસ, શરદી,અને વેદના ભાગે તેના જરૂર.

ખાંડ, મીઠું અને સોડા, એ ત્રણ સફેદ ઝેર કહેવાય,
નિત ખાવા,પીવામાં એ વિવેકબુદ્ધિથી જ વપરાય.

ફણગાવેલા કઠોળ જે ખાય,તે લાંબો,પોહળો અને તગડો થાય,
દૂધ,સાકર,એલચી,વરીયાળી અને દ્રાક્ષ, એ ગાનારા સૌ ખાય.

લીંબુ કહે-હું ગોળ ગોળ, ભલે રસ છે મારો ખાટો,
સેવન કરો જો મારું તો, પિત્ત ને મારું હું લાતો.

ચણો કહે-હું ખરબચડો, પીળો પીળો રંગ જણાય,
ચણાદાળ ને ગોળ જે ખાય, તે ઘોડા જેવો થાય.

મગ કહે-હું લીલો દાણો અને મારે માથે ચાંદુ,
જો બે ચાર મહીના ખાય તો માણસ ઉઠાડું માંદુ.

કારેલું કહે- કડવો, કડવો હું અને મારે માથે ચોટલી,
રસ જો પીએ મારો,ડાયાબીટીસની બાંધુ ચોટલી.

આમલી કહે-મારામાં ગુણ એક જ,પણ અવગુણ છે પુરા ત્રીસ,
લીંબુ કહે-મારામાં અવગુણ એક નહીં, પણ ગુણ છે પુરા વીસ.

ઉનાળો જોગીનો, શિયાળો ભોગીનો ને ચોમાસુ રોગીનું,
શાકાઆહારી જે જન રહે,દર્દ નામ કદી ન લે એ જોગીનું.

(10)રાજપુરના રાજા રણજીતસિંહે રાજરાજેશ્વર રહેમતસિંહના રામ રમાડવા રાજદરબારમાં રણનીતિ રચી.

(11)મોરેશીયસની મીશીમીશા માખીએ  મગસના મોટા માલને માણતી મેન્ચેસ્ટર્રની મીકુમાની માખીને મગદળથી મારીને માગશર માસમાં મહેસાણાના મસ્તમઝાના મસાણમાં મોકલી.

(12)ફૂલેકામાં ફરીફરીને,ફટાકડા ફોડીને,ફૂલચંદ ફડાકીએ ફાગણ માસમાં ફરિયાદ ફટકારીને ફાટફાટ ફાંદમાં ફાંકડા ફાફડા ફફડાવ્યા.

(13)બાવીસની બેજવાબદાર બદરી બકરીએ બડબડતાં બડબડતાં બત્રીસની બોગસ બકરીને બેચરદાસ બગસરાવાળના બંગલામાં બોલાવી બગડેલા બોર બાચકામાં બાંધીને બથાવ્યા.

———————————————————————————————-

(૨)ખોવાયેલી ખ્યાતિએ ખરબચડા ખોખામાંથી ખોખું ખોલીને ખોં ખોં ખાંસી ખાતા ખાતા ખાટામીઠા ખાખરાઓ ખાધા.

બટુકભાઇ ઝવેરી- નવી દિલ્હી

બટુકભાઇ, તમે બ્લોગ વાંચ્યો અને તેમાં તમારા તરફથી બીજા નંબરના વાક્યમાં ઉમેરો કર્યો તે બદલ ખૂબ ખૂબ અભિનંદન.
આ જ રીતે કક્કાનાં બીજા મૂળાક્ષરોને માટે પણ વાક્યો ઉમેરશો તેવી અપેક્ષા રાખું છું. બીજા વાચકો પણ પોતાના પ્રતિભાવો/ઉમેરો કરશે તો ચોક્કસ ગમશે.

રંગોળી-૨

રંગોળી-૩

રંગોળી-૪

બાળકો,
ઉપર બતાવેલા ચિત્રમાં તમે જોશો કે ગમે તે સીધી લાઇનમાં જો સરવાળો કરવામાં આવે તો તે ૩૮ –(38)  જ થશે…..

ચાલો બાળકો આજે આપણે એક નવી જ રમત રમીએ.
આ રમત એકલા પણ રમી શકાય છે અને સમુહમાં પણ રમી શકાય છે.તમારી પાસે ઘરમાં કેલેન્ડર તો હશે જ. આવું એક આખું કેલેન્ડર લો.

એક બાઉલમાં ૫૦ પૈસા,એક રૂપિયા, બે રૂપિયા અને પાંચ રૂપિયાના ઘણા બધા સિક્કા લો.ઘડીઅાળ લો.
હવે રમત શરૂ કરીએ તે પહેલાં તમને નિયમો કહી દઉં.
૧-તમારે કેલેન્ડરમાં પહેલી તારીખ પર એક રૂપિયાનો સિક્કો મૂકવાનો,
૨-બીજી તારીખ પર બે રૂપિયાનો સિક્કો મુકવાનો
૩-ત્રીજી તારીખ પર ત્રણ રૂપિઅયાના
૪-ચોથી તારીખ પર ચાર રૂપિયાના
આમ જે તારીખ હોય તેના જેટલા જ સિક્કા મૂકવાના
તેમાં બુધવાર અને શનિવાર પર આવતી તારીખ પર માત્ર એક રૂપિયો પચાસ પૈસા(દોઢ રૂપિયો) મૂકવાના રહેશે.
તમને એક મિનિટનો સમય આપવામાં આવશે. એક મિનિટમાં તમે કેટલી તારીખો પર સાચી રીતે સિક્કા મૂકી શકો છો તે જોવાનું છે.
જો તમે બુધ કે શનિવારએ આવતી તારીખ પર ખોટા સિકા મૂકો તો તે પચીની તારીખ પ જો સાચા મૂક્યા હશે તો પણ ગણતરીમાં નહીં લેવાય.
(દા.ત)ઓક્ટોબર માસમાં પહેલી તારીખે જ શનિવાર છે. તમારે ખરેખર ત્યાં દોઢ રૂપિયા મૂકવાના હોય પણ જો એક જ રૂપિયો મૂકો અને બાકીની બધી તારીખો પર સાચ ક્રમમાં રૂપિયા મૂકો તો પણ તમને ઝીરો પોઇન્ટ મળે…..
રમતની શરૂઆત પહેલી તારીખથી જ કરવાની.
અને જો એક કરતાં વધુ બાળકો રમતા હોય તો એક બાળક પછી જેનો વારો આવે ત્યારે કેલેન્ડરમાં મહિનો બદલી નાંખવાનો. જેથી કોઇ પણ બાળક્ને તારીખ/વાર ગોખાઇ ન જાય….
ચાલો તો શરૂ કરી દો રમત….

સામગ્રી :-  
૫૦૦   ગ્રામ કાજુ
૨૦૦   ગ્રામ ખાંડ
પાણી
રીત :-
(૧)સૌપ્રથમ કાજુને મિક્સરમાં પીસીને ભૂકો કરી લો.
(૨)એકસરખો પાવડર કરી તેને એક બાઉલમાં ભરી લો
(૩)હવે એક પહોળી કઢાઈમાં ખાંડ નાખીને, તે ડૂબે તેટલું પાણી ઉમેરી, કઢાઇને ગેસ પર મૂકો.
(૪)એક તારી ચાસણી થાય એટલે કાજુનો ભૂકો ઉમેરી દઈને સારી રીતે મિક્સ કરી લો. અને ઝડપથી પહોળા થાળમાં અથવા ચોરસ કે લંબચોરસ ચોકીમાં નાખીને સહેજ દબાવીને પાથરી દો.
(૫)ઠંડું પડી જાય પછી તેના ડાયમંડ શેપમાં એકસરખા ટૂકડા પાડી લો. આમ તો કાજુકતરી હમેશા ડાયમંડ શેપમાં હોય છે પરંતુ ડબ્બામાં ભરતી વખતે અને પીરસતી વખતે તે ખૂણાથી તૂટી જવાનો ડર રહે છે.પછી દેખાવ પણ સારો લાગતો નથી. એટલે ડાયમન્ડ આકારને બદલે ચોરસ ટૂકડા પણ કરી શકાય.
(૬) હવે તેની ઉપર ચાંદીનો વરખ લગાવી દો.અલબત્ત ચાંદીનો વરખ સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઇ તેના પર તે ન લગાવો તો પણ ચાલે.

આજ રીતે ખાંડની ચાસણી બનાવીએ ત્યારે તેમાં બે-ત્રણ ટેબલસ્પુન જેટલા પાણીમાં કે દૂધમાં કેસર ભેળવો અને કાજુનો પાવડર કર્યો તે રીતે પીસ્તાનો થોડો મોટો દાણાદાર ભૂકો કરો અને કાજુના પાવડર સાથે ભેળવી દો. જો ૫૦૦ ગ્રામ કાજુનો પાવડર લીધો હોય તો તેટલો જ પીસ્તાનો મોટો દાણાદાર પાવડર લો અને ખાંડ ૫૦૦ ગ્રામ લો અને ઉપર જણાવ્યું છે તેમ જ કેસરવાળી ચાસણીમાં તેને નાંખી ઘટ્ટ થવા દો તો કાજુ,પીસ્તા,કેસર કતરી તૈયાર થશે.

બાળકોને ખૂબ મઝા પડે અને કુદરતમાં રસ લેતા થાય તેવી એક પ્રવ્રૂત્તિ આજે અહીં દર્શાવું છું. દાહોદમાં સ્ટેશનરોડ પર આવેલી ઝાલોદરોડ પ્રાથમિક શાળામાં જઇ ધોરણ ૫, ૬ અને ૭ ની વિદ્યાર્થીનીઓને આ પ્રવૃત્તિ કરાવી અને તેમને બહુ જ આનંદ આવ્યો.
(૧)એક સરખા માપના ૨૫-૩૦ ડ્રોઇંગ પેપર લાવવા.તેની ચારે બાજુએ લાઇન દોરી બાઉન્ડ્રી બનાવી દેવી. અને ડ્રોઇંગ પેપર આડું રાખી ઉપરના ભાગમાં શીર્ષક લખવાની જગ્યા બનાવવા આડી લીટી દોરી દેવી.
(૨)મોટા ઝાડના મજબૂત, મોટા પાન પસંદ કરવા અને બે જ પાન તોડવા.મોટા ઝાડ જેવા કે પીપળો, વડ, બદામ, આંબો, આસોપાલવ, જાંબુ, રબર પસંદ કરી શકાય.
(૩)હવે એક પાનને ડ્રોઇંગ પેપર પર મૂકી પાનાની ફરતે પેન્સીલથી બાઉન્ડ્રી દોરી દેવી.પાનની આ પહેલી આકૃતિ થશે.
(૪)હવે પહેલી આકૃતિની બાજુમાં ફરી તે જ રીતે પાનની બીજી આકૃતિ દોરો.
(૫)હવે બીજી આકૄતિની બાજુમાં પાનની ત્રીજી આકૃતિ દોરો.
(૬)હવે પહેલી આકૃતિ પર ફેવીકોલ લગાડીને એક પાન બરાબર ચોંટાડી દો.
(૭)હવે બીજી આક્રૂતિમાં પાનાની બરાબર મધ્યમાં દેખાતી હોય તેવી મુખ્ય નસ(શિરા)પેન્સીલથી દોરો અને તેમાંથી નીકળતા બીજા ફાંટાઓ દોરો. તેમાં પીળી સ્કેચપેન કે પીળી પેન્સીલથી પીળૉ રંગ પૂરો. અને પાનના બાકીના ભાગમાં લીલો રંગ ભરો.જુઓ, તમે ચોંટાડ્યું છે તેવું જ પાન દેખાય છે ને????
(૮)હવે છેલ્લી આકૃતિમાં માત્ર પેન્સીલનો ઉપયોગ કરી પાનની મુખ્ય નસ અને તેમાંથી નીકળતા બારીક ફાંટાઓ પણ દોરો.
(૯)આ રીતે તમારી પાસે પાનનો પરિચય તૈયાર થશે. પણ હજી તો કામ બાકી જ છે.
(૧૦)હવે બીજું પાન હાથમાં લઇ પ્રકાશ સામે ધરો અને જુઓ. તેમાં જાળી જેવી નસો દેખાશે.તેને પાનનું કંકાલતંત્ર કહેવાય.
આપણા શરીરમાં જેમ હાડકાનું બનેલું કંકાલતંત્ર હોય છે જે આપણને ટટાર રાખે છે તેમ પાનમાં પણ આ કંકાલતંત્ર જેવું કામ કરે છે અને પાનને ટટાર રાખે છે. વળી આ બધી નળીઓ કે શિરાઓ ખનીજ ક્ષારો, પાણી અને ખોરાકનું વહન પણ કરે છે. જે નળીઓ ક્ષાર અને પાણીનું વહન કરે તેને જલવાહીની કહેવાય અને જે ખોરાકનું વહન કરે તેને અન્નવાહિની કહેવાય.
આ નળીઓને જ જો જોવી હોય તો તેની ત્રણ રીતો છે. જે નીચે લખી છે. પણ બાળકો, આ રીતોથી પ્રયોગ કરવા તમારે તમારા શિક્ષક કે માતા-પિતાની મદદ લેવી પડશે.
પાનની નળીઓ કે શિરાઓ જોવા માટેની પધ્ધતિ-
(૧)એક જુના માટલા કે નકામા વાસણમાં થોડું ગરમ પાણી ભરો. તેમાં થોડું છાણ નાંખો,થોડી માટી અને થોડું ખાતર નાંખો. કોઇ સળીયા કે લાકડીથી તેને બરાબર હલાવો. હવે તમે પસંદ કરેલા બીજા પાનને આ વાસણના પાણીમાં ડુબાડી દો. વાસણને ૧૦-૧૫ દિવસ મૂકી રાખે. દિવસમાં એક વખત લાકડીથી હળવેથી હલાવજો ખરા.૧૦-૧૫ દિવસ પછી તે પાન સડી જશે અને તેને બહાર કાઢી બારીક બ્રશ ફેરવતા પાનની નળીઓ ચોખ્ખી દેખાશે.
(૨)એક નકામા વાસણમાં અડધું વાસણ ભરાય તેટલું પાણી બહ્રો. તેમાં એક નાની ચમચી બેકીંગ પાવડર અને એક નાની ચમચી સાજીખાર(ખાવાનો સોડા) પાવડર નાંખો. લાકડીથી બરાબર હલાવી તેમાં તમે પસંદ કરેલા પાન ડુબાડી દો. તેને ૫ થી ૮ દિવસ મૂકી રાખો. આ સમય પછી પાનને બહાર કાઢી જોશો તો પાનની નસો ચોખ્ખી દેખાશે.
(૩)એક વસણમાં ઉપર લખ્યું છે તેમ સાજીખાર,બેકીંગ પાવડર નાંખેલું પાણી લઇ તેમાં પાનને ડુબાડી ફાસ્ટ ગેસ પર ઉકાળો. પાન સાવ નરમ ન થાય ત્યાં સુધી ઉકાળો. પછી ધીમા ગેસે તેને ઉકળવા દો. પાનને બહાર કાઢી તેને બ્રશથી સાફ કરી જુઓ.બધી નસો ચોખ્ખી દેખાશે.
બીજી અને ત્રીજી રીતમાં સોડા સાથે કામ કરવાનું હોવાથી હાથ પર પ્લાસ્ટીકનાં મોજા જરૂર પહેરવા અને કોઇ મોટા માણસની હાજરીમાં જ આ પ્રયોગ કરવો.
અહીં નીચે અમે બાળકો પાસે જે કામ કરાવ્યું તેના ફોટા મૂકું છું જેથી તમને ખ્યાલ આવશે.
ડ્રોઇંગ પેપરનાં મથાળે જે પાન લો તેનું નામ લખી દેવું અને નીચે પાનની વિગત લખવી જેમકે.
૧-પાનની દાંડી
૨-પાનનો આકાર
૩-પાનની કિનારી
૪-પાનની સપાટી
૫-પર્ણાગ્ર(પાનનો આગળનો છેડો)
૬-પાનની શિરાઓ-
આપણે પીપળાના પાનની વિગત લખીએ તો આમ લખાય
૧-પાનની દાંડી-સદંડી(પાન દાંડીવાળું છે)
૨-પાનનો આકાર-હ્રદયાકાર(હ્રદય જેવો આકાર)
૩-પાનનૉ કિનારી-સળંગ
૪-પાનની સપાટી-લીસી કે સુંવાળી
૫-પર્ણાગ્ર-લાંબી અને અણીદાર
૬-પાનની શિરાઓ-જાલાકાર(જાળી જેવો આકાર)
આવી રીતે ઘણા બધા મોટા પાન પસંદ કરી ચાર્ટસ બનાવો.
આ તમારું પર્ણનું આલ્બમ(LEAF ALBUM)તૈયાર થયું. દરેક ડ્રોઇંગ પેપેર પર તમારું નામ લખવાનું ન ભૂલતાં

ચાલો, ચાલોને જોઆ જઇએ,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલા દરજીડાએ કપડા સીવ્યા,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલી સુગરીએ માળૉ શણગાર્યો,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલો હોલો વગાડે ઢોલ,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલા તેતર વાજા વગાડે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલા બતક બેન્ડ બજાવે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલી કોયલડી ગીત મીઠા ગાતી,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલો મોરલો તો મન મૂકી નાચે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલી ઢેલડી તો રાસે રમતી,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલા બગલા ડોક હલાવે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલી કાબર પીઠી ચોળે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલી સમ્ડી વીંઝણો ઢોળે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલી નીલકંઠ સાજ સજાવે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલી ચકલી લુણ ઉતારે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલો ડ્રોંગો પૂંછડી હલાવે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલા હંસલા મારગ બતાવે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલી મેના ઘણી શરમાતી,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલો પોપટો તો મેનાને લાવ્યો,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પેલા બપૈયા વરઘોડીયાને પોંખે,  પોપટભાઇ પરણે છે.
પંખીડાનો હરખ ના માયે,  પોપટભાઇ પરણે છે.

ઘોડો હતો ઘમંડી, પહોંચ્યો શાકબજારમાં,
શાકબજારમાં બરફ પડીયો,ઠંડી લાગી તનમાં,
દોડ્યો, દોડ્યો,દોડ્યો ઘોડો ઉભી પૂંછડીએ દોડ્યો.
લા…લા…લ..લ..લ..લા
લા…લા…લ…લ..લ..લા…..દાદાજીની લાકડી
ઘોડો કેઓ તગડૉ છે, જુઓ કેટલી ચરબી છે,
ચાલે છે રૂઆબથી,ઘોડો અમારો અરબી છે,
દોડ્યો, દોડ્યો,દોડ્યો ઘોડો ઉભી પૂંછડીએ દોડ્યો.
લા…લા…લ..લ..લ..લા
લા…લા…લ…લ..લ..લા…..દાદાજીની લાકડી
(લકડીકી કાઠી, કાઠીકા ઘોડા…ગીતના ઢાળથી ગાવું)

,,,નાના બાળકો સાથે મારે થોડો સમય પસાર કરવાનો હતો. બાળકો એટલે નરી ચંચળતા….
બાળકો જરા પણ અવાજ કે ધમાલ ન કરે અને છતાં પણ તેમને સારી રીતે સાચવી શકાય તે માટે એક તરકીબ વિચારી….
ઉપર ચિત્રમાં બતાવ્યું છે તે મુજબ એક એક વર્તુળ, ચોરસ અને ત્રિકોણ દોરી આપ્યા ાને જણાવ્યું કે હવે તેની અંદર અંદર પેન્સીલથી લાઇન દોરતા જાઓ…..હાથ ઉપાડવાનો નહીં અને કેટલી લાઇન અંદર દોરી શકો છો તે જોઇએ….વળી જો કોઇ લાઇન પાસેની લાઇનને અડકી જાય તો આઉટ ગણાય…..ખૂબ જ મઝા આવી. અમને અને બાળકોને પણ ….સંપૂર્ણ શાંતિ અને ભરપૂર એકાગ્રતા….એક લાઇન બીજી નજીકની લાઇનને અડકી ન જાય તે માટે બાળકોએ પહેલાં તો દૂર દૂર લાઇન દોરી પછી ખ્યાલ આવ્યો કે આમ તો ખૂબ ઓછી લાઇન દોરાય છે..એટલે પછી શરૂ થઇ ખરાખરીની રમત….માત્ર બાળકો જ ન્હીં પણ મોટાઓ પણ આ રમતમાં જોડાયા.બધાના માટે આ એક ઉત્તમ રમત છે…..
ચાલો, તો શરૂ કરી દો આ રમત અને જુઓ તો ખરા તમે કેટલી લાઇન અંદર અંદર દોરી શકો છો????
હા,…. એ વાતની હું ખાતરી આપું છું કે જો આવી રમત વારંવાર રમવામાં આવે તો એકાગ્રતા જરૂર વધે જ…

અને જો જો હોં…
એકથી વધુ બાળકો આ રમત રમવા તૈયાર થાય ત્યારે દરેક બાળકને એક જ સરખી ત્રિજ્યાવાળું વર્તુળ દોરી આપજે. જો ચેરસ દોરો તો ચોરસની ચારે બાજુનું માપ એકસરખું રાખી દરેક બાળકને સમાન ચોરસ આપજો…ત્રિકોણની પણ દરેક બાજુની લંબાઇ સમાન હોય તે ધ્યાનમાં રાખજો….